Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, η επιστήμη των πολιτών (γνωστή και ως «Citizen Science»), η πρακτική της συμμετοχής του κοινού στην επιστημονική έρευνα, «μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων και είναι πολύτιμη για την αντιμετώπιση ενός ευρέος φάσματος προτεραιοτήτων πολιτικής». Δίνει τη δυνατότητα στους απλούς ανθρώπους – από εκπαιδευτικούς έως μαθητές – να συνεργάζονται με επιστήμονες για να βοηθήσουν στην επίλυση προβλημάτων του πραγματικού κόσμου. Οι πολίτες μπορούν να βοηθήσουν στην παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα και της ρύπανσης των υδάτων, στη χαρτογράφηση της βιοποικιλότητας ή ακόμη και να συμβάλουν στην ιατρική έρευνα. Οι συνεισφορές τους είναι πολύτιμες για τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, τη διαμόρφωση ερευνητικών ερωτημάτων και τη δημιουργία αντίκτυπου στον πραγματικό κόσμο. Μπορούν να συλλέξουν μεγαλύτερες ποσότητες δεδομένων από ό,τι θα συνέλεγαν κανονικά οι επιστήμονες μόνοι τους, να ευθυγραμμίσουν την έρευνα με τις πραγματικές προτεραιότητες της κοινότητας και να ενισχύσουν συνολικά τη δημοκρατική συμμετοχή και εμπλοκή. Τα δίκτυα και οι ενώσεις της επιστήμης των πολιτών είναι πολύ σημαντικά ως μεσάζοντες που φέρνουν κοντά διαφορετικούς φορείς, ενώ η διεθνής συνεργασία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση παγκόσμιων ζητημάτων, μέσω της ανταλλαγής γνώσεων, δεδομένων και εργαλείων. Ορισμένα μέτρα για την ενίσχυση του ρόλου και του αντίκτυπού της περιλαμβάνουν την ενίσχυση της πολιτικής και της υποστήριξης χρηματοδότησης, τη συνεχή εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και την αξιοποίηση των υφιστάμενων τεχνολογιών συλλογής δεδομένων.
Η επιστήμη των πολιτών δεν απευθύνεται μόνο σε εκπαιδευτικούς ή ενήλικες: μπορεί να ενσωματωθεί στην σχολική πρακτική και να ενδυναμώσει τους μαθητές , παρέχοντάς τους πρακτικά εργαλεία και εξομαλύνοντας την (συχνά επίπονη) σχέση τους με την επιστήμη και την τεχνολογία. Πολλοί μαθητές, ειδικά εκείνοι που επιδεικνύουν προτίμηση στις κλασικές σπουδές, φοβούνται τα μαθηματικά, τη φυσική και τη χημεία. Η επιστήμη των πολιτών μπορεί να τους βοηθήσει να ξεπεράσουν τον φόβο τους και να μάθουν πώς να χρησιμοποιούν επιστημονικά εργαλεία, ενώ παράλληλα έχουν θετικό αντίκτυπο στον κόσμο. Τα smartphone τους μπορούν να μετατραπούν σε ερευνητικά εργαλεία, επιτρέποντάς τους να συνεισφέρουν δεδομένα καταγράφοντας παρατηρήσεις. Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- iNaturalist ( https://www.inaturalist.org/ ): μπορούν να αναγνωρίσουν φυτά, ζώα, μύκητες κ.λπ., να παρακολουθήσουν είδη και να ανακαλύψουν τη γύρω φύση.
- eBird ( https://ebird.org/home ): μπορούν να εξερευνήσουν πουλιά και σημεία με έντονη παρουσία, να μοιραστούν τις παρατηρήσεις τους και να παρακολουθήσουν τις λίστες τους.
- Zooniverse ( https://www.zooniverse.org/ ): μια πλατφόρμα επιστήμης των πολιτών που φιλοξενεί πολλά διαφορετικά έργα, από την ταξινόμηση ζώων έως την ανακάλυψη εξωπλανητών, τη μεταγραφή ιστορικών εγγράφων και πολλά άλλα.
- Ispex ( https://ispex.org/ ): ένα φασματοπολαριόμετρο επαγγελματικής ποιότητας, που μπορεί να συνδεθεί με ένα smartphone, σχεδιασμένο για ερευνητικές εφαρμογές – επιστημονικές μελέτες για μετρήσεις ποιότητας νερού και προηγμένη φασματική ανάλυση.
Έχετε δοκιμάσει κάποιο από τα παραπάνω; Για μια πιο εις βάθος ματιά στους καινοτόμους τρόπους διδασκαλίας της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, επισκεφτείτε την πλατφόρμα ηλεκτρονικής μάθησης Sustedufuture +!
Αναφορές
Ιστότοπος eBird, https://ebird.org/home
Ιστότοπος iNaturalist, https://www.inaturalist.org/
iSpex , https://ispex.org/
IUCN, Επιστήμη των Πολιτών, επεξηγηματικό σημείωμα, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://iucn.org/resources/explainer-brief/citizen-science
ΟΟΣΑ (2025), «Ενσωμάτωση της επιστήμης των πολιτών στην ερευνητική πολιτική», Έγγραφα πολιτικής του ΟΟΣΑ για την επιστήμη, την τεχνολογία και τη βιομηχανία, αρ. 175, Εκδόσεις ΟΟΣΑ, Παρίσι, https://doi.org/10.1787/a1cfb1a8-en .
SciStarter , Τι είναι η Επιστήμη των Πολιτών;, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://scistarter.org/citizen-science
Smith C. & Shimosuka M. (2025). Τι είναι η επιστήμη των πολιτών και γιατί θα πρέπει να ενδιαφέρει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;, ιστολόγιο του ΟΟΣΑ, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://www.oecd.org/en/blogs/2025/04/what-is-citizen-science-and-why-should-policymakers-care.html
Ιστότοπος Zooniverse, https://www.zooniverse.org/